नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को तेस्रो त्रैमासिक मौद्रिक नीति समीक्षा सार्वजनिक गर्दै वित्तीय प्रणालीको स्थायित्व र तरलता व्यवस्थापनमा केन्द्रित उपायहरू प्रस्तुत गरेको छ।समीक्षामा राष्ट्र बैंकले शेयर धितो कर्जाको जोखिम भार १२५ प्रतिशतबाट घटाएर १०० प्रतिशतमा झारेको छ भने हालसम्म बैंकहरूलाई अनिवार्य रूपमा ७० प्रतिशत नगद मौज्दात (Cash Reserve Ratio – CRR) राख्नुपर्ने व्यवस्था रहेकोमा, अब उक्त सीमा ९० प्रतिशतमा पुर्याइएको छ।
विश्लेषण:
नेपाल राष्ट्र बैंकको तेस्रो त्रैमासिक मौद्रिक नीति समीक्षा अहिलेको आर्थिक परिवेशलाई ध्यानमा राखेर तयार गरिएको एक सन्तुलित हस्तक्षेपको रूपमा देखिएको छ। समीक्षाले एकातर्फ शेयर बजारलाई सहज बनाउने प्रयत्न गरेको छ भने अर्कातर्फ बैंकिङ प्रणालीमा बढ्दो तरलता नियन्त्रण गर्न ठोस उपाय पनि प्रस्तुत गरेको छ।
शेयर धितो कर्जामा जोखिम भार घटाउने निर्णय बजारमैत्री मानिएको छ। १२५ प्रतिशत जोखिम भारले बैंकहरूलाई शेयर धितो कर्जा दिन हिच्किचाउने अवस्था थियो, जसले पूँजी प्रवाहलाई प्रभावित गरिरहेको थियो। अब १०० प्रतिशतमा झरेपछि बैंकहरू थप लचिलो हुने सम्भावना छ, जसले शेयर बजारमा सकारात्मक मनोबल ल्याउन सक्छ। तर यसको विपरीत, दैनिक नगद मौज्दात (CRR) ७० प्रतिशतबाट ९० प्रतिशतमा पुर्याइनु भने सावधानीपूर्वक नियन्त्रण प्रयास हो। वित्तीय प्रणालीमा देखिएको अत्यधिक तरलता तथा सोहीका कारण घट्दो ब्याजदर तथा लगानीमा देखिएको अनुशासनहीन प्रवृत्तिलाई नियन्त्रण गर्ने यो कदम राष्ट्र बैंकको कडाइको संकेत हो।
समीक्षा न त अत्यधिक विस्तारवादी छ, न अत्यधिक संकुचनवादी—बरु यो “नियन्त्रित लचिलोता” (Controlled Flexibility) को अभ्यास हो। यस्तो संयोजनले दीर्घकालीन वित्तीय स्थायित्व सुनिश्चित गर्ने र अल्पकालीन बजार असन्तुलनलाई व्यवस्थापन गर्न सघाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। साथै, यो नीति समीक्षाले सरकारको बजेट तथा चालू आर्थिक रणनीतिसँग तालमेल मिलाउने कोसिस गरेको देखिन्छ। आगामी नीति परिवर्तनको संकेत नदिई समायोजन शैलीमा गरिएको यो समीक्षा अहिलेको अर्थतन्त्रको आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास हो।