परिभाषा
घर कर्जा भनेको बैंक वा वित्तीय संस्थाले ग्राहकलाई जग्गा खरिद गर्न, भैरहेको जग्गामा घर निर्माण गर्न, भैरहेको घरलाइ मर्मत गर्न र नया तथा पूरानो घर वा अपार्टमेन्ट खरिद गर्ने उद्देश्यले दिने दीर्घकालीन कर्जा हो।
घरजग्गा खरिद / निर्माण कर्जाको सिमा कति सम्म हुन्छ ?
सामान्यतया घरजग्गा खरिद निर्माण कर्जा को सिमा ५ लाख देखि ५ करोड सम्म हुन्छ तर बैंक तथा बित्तिय संस्था हेरी सिमामा केहि फरक हुन सक्छन् ।
घर जग्गा मूल्याङ्कन को कति सम्म कर्जा लिन पाईन्छ ?
बैंक तथा बित्तिय संस्थाहरुले बजार मूल्य र सरकारी मूल्यलाई मिलाएर Fair Market Value(FMV) निकाल्छन र त्यही FMV को ७०% सम्म तथा प्रथम पटक घर/जग्गा खरिद कर्ता ले ८०% सम्म घरजग्गा खरिद निर्माण कर्जा लिन मिल्छ ।
कस्तो घर वा जग्गामा कर्जा पाइन्छ?
१) जग्गा तथा घरको स्वामित्व स्पष्ट भएको
- जग्गाको लालपुर्जा (जग्गा दर्ता प्रमाणपत्र) शुद्ध र विवादरहित हुनुपर्छ।
- कुनै किसिमको विवाद, मुद्दा, धितो, रोक्का वा बन्धकी नभएको हुनुपर्छ।
- मोही नलागेको,चार किल्ला स्पस्ट भएको,Hightension Line नपरेको, राजकुलो तथा खोला नपरेको हुनुपर्छ।
२) सडक र पहुँच भएको
- जग्गा/घरमा सार्वजनिक बाटो (सडक) को न्यूनतम पहुँच कम्ति मा ८ फीट हुनुपर्छ।
- घेराभित्र मात्र भएको, बाटो नभएको जग्गामा बैंकले कर्जा दिन्न।
३) सुनियोजित क्षेत्र / नगरपालिकाको स्वीकृति भएको
- काठमाडौं उपत्यकामा Building Permit (नक्शा पास गरिएको) घरलाई मात्र बैंकले कर्जा दिन्छ।
- अव्यवस्थित बस्ती, खेत, खेतमै घर बनाइएको (नक्सा पास नभएको) मा प्रायः कर्जा मिल्दैन।
- जग्गा कृषि प्रयोजन (धानबारी/खेतीयोग्य मात्र) भएकोमा बैंकले कर्जा दिदैन, आवासीय/सिटिङ प्लट मात्र कर्जा पाइन्छ।
४) बजार मूल्य र बिक्री योग्य भएको
- बैंकले सधैं Collateral Value (धितो मूल्यांकन) गर्छ।
- यस्तो सम्पत्ति हुनुपर्छ जुन भविष्यमा जरुरी परे बैंकले सजिलै बेच्न सक्छ।
- दुर्गम वा खरिदबिक्री कम हुने ठाउँमा कर्जा सीमित मात्र हुन्छ।
५) नयाँ घर खरिद / निर्माण, वा पुरानो तर प्रयोगयोग्य घर
- नयाँ वा निर्माणाधीन घरमा सजिलै कर्जा पाइन्छ।
- पुरानो घर भए पनि बस्न मिल्ने, सुरक्षित र कानुनी रुपमा प्रमाणित भएमा कर्जा पाइन्छ।
- भत्किन लागेका वा असुरक्षित संरचनामा कर्जा पाइँदैन।
कर्जा अवधि (Tenure) र भुक्तानी तरिका
- प्रायः ५ वर्षदेखि २५ वर्षसम्म (बैंक अनुसार फरक पर्छ)
- मासिक किस्ता (EMI) मा तिर्ने
- EMI मा मूलधन + व्याज दुवै समावेश हुन्छ
- लामो अवधिको लागी कर्जा लिए मासिक किस्ता (EMI) कम हुन्छ तर कुल व्याज भने बढी तिर्नु पर्छ।
घरजग्गा खरिद निर्माण कर्जा लिन आम्दानी कति हुन पर्छ ?
बैंक तथा बित्तिय संस्था ले कर्जा को माषिक / त्रैमशिक किस्ता र कर्जा आवेदक को आम्दानीको हिसाब गरि ऋण भुक्तानी आम्दानी अनुपात Debt Burden Ratio ७०% सम्म हुने गरि घरजग्गा खरिद निर्माण प्रयोजन को लागि कर्जा प्रदान गर्ने गर्दछन ।
कस्तो आम्दानीलाई मान्यता दिन्छ
१) नोकरी/तलब आम्दानी (Salary Income)
- सरकारी जागिर वा निजी क्षेत्रको स्थायी जागिरको तलब स्लिप, कर तिरेको प्रमाण, रोजगार करारपत्र
- विदेश रोजगारमा रहेका व्यक्तिको विदेशी आम्दानी (Remittance), बैंकिङ च्यानलमार्फत आएको रकम
२) व्यवसाय/उद्योग आम्दानी (Business Income)
- दर्ता भएको व्यवसाय वा कम्पनीको वार्षिक कर विवरण (Tax Return)
- लेखापरीक्षित वित्तीय प्रतिवेदन (Audited Financial Statement)
- PAN/VAT मा दर्ता भएको र नियमित कारोबार देखिएको खाता
३) भाडा आम्दानी (Rental Income)
- घर, कोठा वा जग्गा भाडामा दिएको छ भने भाडा सम्झौता (Rental Agreement)
- भाडा भुक्तानी बैंक खातामार्फत आएको देखाउनु पर्ने
- केही बैंकले कर तिरेको प्रमाणपत्र पनि माग्छन्
४) कृषि आम्दानी (Agriculture Income)
- कृषक प्रमाणपत्र (स्थानीय तहले दिने)
- उत्पादन/बिक्री प्रमाण (उदाहरण: डेरी फार्म, कुखुरा फार्म, तरकारी बिक्री आदि)
- ठूलो परिमाणको कृषि आम्दानी भएमा कर तिरेको प्रमाण
५) अन्य नियमित आम्दानी
- पेंशन (Pension) – अवकाश प्राप्त सरकारी कर्मचारी वा कम्पनी कर्मचारी
- Interest / Dividend Income – बैंकमा रहेको Fixed Deposit वा सेयर लगानीको लाभांश
- Freelance वा Professional Income – वकिल, डाक्टर, इन्जिनियर, कन्सल्ट्यान्ट आदि पेशागत सेवाबाट आएको, करसहित प्रमाणित आम्दानी
आवश्यक कागजातहरू
- नागरिकताको प्रतिलिपि
- जग्गा दर्ता प्रमाणपत्र (लालपुर्जा)
- नापी नक्शा, मुचुल्का, भवन निर्माण स्वीकृति पत्र
- आय प्रमाण (तलब स्लिप, कर विवरण, कारोबार विवरण आदि)
- पासपोर्ट साइज फोटो
जोखिम तथा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरु
⚠️ समयमै किस्ता नतिरे घर जग्गा नै लीलामी हुन सक्छ
⚠️ व्याजदर बढ्दा EMI पनि बढ्न सक्छ र EMI बढे खर्चको सन्तुलन बिग्रन पुग्छ ।
⚠️ बढी कर्जा लिएमा जीवनशैलीमा दबाब आउन सक्छ
छोटकरीमा भन्नुपर्दा, नेपालमा घर कर्जा दीर्घकालीन लगानी हो, तर यसमा जानु अघि आफ्नो आय–व्यय, स्थिरता र भविष्यको क्षमता राम्रोसँग मूल्याङ्कन गर्न जरुरी हुन्छ।