नेपाल राष्ट्र बैंकले आगामी आर्थिक वर्ष २०८१/८२ का लागि सार्वजनिक गरेको मौद्रिक नीतिले प्रारम्भिक रुपमा शेयर बजारमा उत्साह ल्यायो। वर्षौं यता बजारका सरोकारवालाहरूले उठाउँदै आएको विभिन्न मागमध्ये केहीको सम्बोधन यसपटकको नीतिमा स्पष्ट देखियो। विशेषगरी, व्यक्तिगत लगानीकर्ताका लागि १५ करोडको मार्जिन कर्जाको सीमा बढाएर २५ करोड पुर्याउने निर्णयलाई धेरैले सकारात्मक संकेतका रूपमा लिएका छन्। यसबाहेक, लघुवित्त कम्पनीहरूका लागि लाभांश वितरणमा पुनरावलोकन गर्ने र पूँजी संरचनामा कमजोरी देखिएका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई नियामक स्वीकृतिसहित पूँजी वृद्धि गर्न दिने प्रावधानले पनि बजारमैत्री नीति आएको धारणा बनाएको हो।
यिनै नीतिगत प्रोत्साहनले आइतबार खुलेको शेयर बजारमा सकारात्मक ऊर्जा संचार गर्यो। प्रि-ओपन सेसनमै नेप्से परिसूचक ३५ अंकभन्दा बढीले उकालो लाग्दै २७६७ विन्दुसम्म पुगेको थियो, जुन उत्साहजनक संकेत थियो। कारोबारको अन्त्यमा सूचक केही घटेर २७६० मा बन्द भए पनि त्यो दिन अधिकांश सूचकहरू हरियोमै थिए। लघुवित्त समूहमा ३.५ प्रतिशत र बैंकिङ समूहमा करिब २.५ प्रतिशतको वृद्धि देखिनु, बजारको नीति प्रतिको सकारात्मक प्रतिक्रियाको प्रमाण थियो।
तर, यो उकालो लामो समय टिक्न सकेन। सोमबार बजार खुलेसँगै सूचकमा निरन्तर गिरावट देखियो। दिनभरको कारोबारपछि नेप्से परिसूचक ३५.०९ अंकले घटेर २७२५.७१ मा थामियो। यो गिरावटले आइतबारको बढोत्तरीलाई मात्र बेअसर बनाएन, बजारमा मौद्रिक नीतिले ल्याएको आशावादप्रति पुनः प्रश्न पनि उठायो।
यस्तो उतारचढाव स्वाभाविक पनि हो। किनभने मौद्रिक नीतिमा आएका घोषणाहरू नीति निर्देशन हुन्—तिनीहरूको कार्यान्वयन, प्रभाव र वास्तविक बजार व्यवहारमा रूपान्तरण हुन समय लाग्छ। नीतिगत दर, ब्याजदर करिडोर, र कर्जाको प्रवाह जस्ता सूचकहरूले वास्तविक असर देखाउन केही हप्ता वा महिना पनि लाग्न सक्छ। यसबीचमा, बजार सधैँ भावनात्मक प्रतिक्रिया, प्राविधिक विश्लेषण, र लगानीकर्ताको मनोविज्ञानको घेरामा घुमिरहन्छ।
सोमबारको बजारमा देखिएको सेलिङ प्रेसरलाई धेरै लगानीकर्ताले ‘करेक्सन’ अथवा छोटो अवधिको समायोजन भनेर हेरेका छन्। तर कतिपयले यसलाई मौद्रिक नीतिमा आएका आशावादी संकेतहरू व्यवहारमा कति सार्थक छन् भन्नेमा उठेको संशयका रूपमा पनि व्याख्या गरेका छन्। विशेषगरी, ब्रोकर्स तथा म्युचुअल फण्डहरूबाट आएको बिक्री दबाबले बजारमा छोटो अवधिको अस्थिरता निम्त्याएको देखिएको छ।
यथार्थमा, शेयर बजार कुनै एक घोषणाले दीर्घकालीन दिशानिर्देश प्राप्त गर्दैन। बजारलाई दीर्घकालीन स्थायीत्व र वृद्धि चाहिन्छ भने त्यसका लागि निरन्तर, स्पष्ट, र व्यवहारमैत्री नीति कार्यान्वयन आवश्यक हुन्छ। व्यक्तिगत कर्जाको सीमा बढाउनु सकारात्मक हो, तर त्यससँगै कर्जाको पहुँच, कर्जाको लागत, तथा बैंकिङ क्षेत्रको तरलता अवस्था पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्।
त्यसैले, मौद्रिक नीतिमा रहेका आशावादी बुँदाहरूलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न अर्थतन्त्रका अन्य सूचकहरू, जस्तै निजी क्षेत्रको कर्जामा वृद्धिदर, बजारमा तरलता अवस्था, तथा विदेशी लगानीको आकर्षण पनि सँगसँगै चल्न आवश्यक छ। यदि यी पक्षहरू अनुकूल रहन सके भने बजारको यथार्थ सुधार सम्भव छ।
हालको बजारले दिएको संकेत भने स्पष्ट छ—लगानीकर्ता आशावादी छन्, तर उनीहरू व्यवहारमैत्री प्रगतिका पक्षमा आधार खोजिरहेका छन्। केही दिनको बजार चलायमानताले नीति सफल कि असफल भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुन्छ। तर यस्ता नीतिहरूको प्रभाव दीर्घकालीन रूपमा मूल्यांकन गर्नुपर्ने हुन्छ।
अन्ततः, मौद्रिक नीति कुनै चमत्कारीक औषधि होइन, यो एक दिशा हो—बजारलाई सकारात्मकता दिने संकेत हो। तर त्यो संकेतलाई यथार्थमा रूपान्तरण गर्न नियामक, वित्तीय संस्था, र लगानीकर्ताहरूबीच स्पष्टता, भरोसा र निरन्तर संवाद आवश्यक पर्छ। सोमबारको बजारले अस्थिरताको संकेत दिएको हो भने पनि त्यो अस्थिरता बजारको प्रकृति हो—सन्तुलनको खोजीमा गरिने एक अनिवार्य यात्रा।